Секоја нација во својата историја има датуми кои претставуваат вододелница – моменти кога се крши историјата, кога се избира страната на светлината наспроти темнината и кога се поставуваат темелите на иднината. За македонскиот народ и за сите граѓани на државата, тој стожерен датум е 11 Октомври – Денот на народното востание.
Овој празник не го означува крајот на ропството, туку храбриот почеток на една долга и макотрпна борба. Тој е симбол на непокорот, антифашистичката определба и вековниот стремеж за сопствена, слободна и независна држава.
Во пресрет на празнувањето, се навраќаме на историските факти и на суштинското значење на овој ден, кој пред повеќе од осум децении ја дефинираше македонската национална судбина.
Истрелите во Прилеп кои го разбудија народот
Годината е 1941. Европа е под чизмата на фашизмот, а територијата на Македонија е поделена и окупирана. Во услови на страв, репресија и обиди за целосна асимилација, македонскиот народ одлучува дека нема да биде само нем набљудувач на сопствената трагедија.
На 11 октомври 1941 година, борците од Првиот прилепски партизански одред „Гоце Делчев“ го извршуваат историскиот напад врз бугарскиот полициски Участок, телефонската мрежа и затворот во Прилеп. Овој храбар и добро координиран чин, предводен од млади луѓе водени од идеалот за национално и социјално ослободување, претставува официјален почеток на антифашистичката војна и на Народоослободителната борба (НОБ) во Македонија. Истовремено, во кумановскиот крај се формираат Козјачкиот и Карадачкиот партизански одред, кои исто така започнуваат со вооружени акции против окупаторот, со што востанието добива поширок национален карактер.
Правилната страна на историјата
Значењето на 11 Октомври далеку ги надминува рамките на еден вооружен инцидент. Со кревањето на востанието, Македонија јасно и недвосмислено се вброи во антифашистичката коалиција – сојузот на слободоумните народи кои се бореа против најголемото зло на 20-тиот век.
Овој потег беше од круцијално значење. Ако македонскиот народ не го започнеше својот организиран отпор, неговата позиција по завршувањето на Втората светска војна ќе беше катастрофална. Благодарение на храброста на партизаните кои први пукаа во мракот на окупацијата, Македонија се избори за своето историско право на самоопределување и рамноправност.
Од партизански одреди до државност (АСНОМ)
Најголемата вредност на 11 Октомври е тоа што тој настан е директната искра која го запали огнот што кулминираше на 2 Август 1944 година. Без почетокот на востанието на 11 Октомври 1941, немаше да постои Првото заседание на АСНОМ во манастирот Св. Прохор Пчински.
Востанието ги обедини сите слоеви на општеството – работници, студенти, селани и интелектуалци. Низ четиригодишната крвава борба, во која животот го загубија илјадници борци и цивили, се искристализира идејата за македонската држава. Националната еманципација, признавањето на македонскиот јазик и култура и конечното формирање на државните институции, се директен плод на семето посеано тој октомвриски ден.
Што значи 11 Октомври за современата генерација?
Денес, повеќе од 80 години подоцна, предизвиците со кои се соочуваме се поинакви. Немаме видлив окупатор со оружје, но битките за подобар животен стандард, за искоренување на корупцијата, за задржување на младите во татковината и за еколошки чиста средина се нашиот современ „Участок“.
11 Октомври денес нè учи на неколку универзални лекции кои длабоко одекнуваат во нашата сегашност. Овој ден е вечен потсетник за непокорот кон неправдата, укажувајќи ни дека слободата и правата никогаш не се подаруваат, туку за нив мора бескомпромисно да се избориме. Тој нè потсетува на моќта на заедништвото, докажувајќи дека само обединети околу вистински вредности можеме да постигнеме големи историски промени, додека негувањето на антифашизмот, толеранцијата, хуманоста и борбата против секој облик на радикализам и дискриминација остануваат наша трајна и света обврска.
Овој празник е потсетник дека темелите на државата се скапо платени со животите на една цела младост. Затоа, секој 11 Октомври треба да биде ден на национална гордост, но и ден на преиспитување – дали денешните генерации се достојни наследници на оние кои не се штедеа себеси за нашето право на постоење.
ПУБЛИКУМ Вистината на прво место