ПУБЛИКУМ Вистината на прво место
Македонија денеска со длабока почит и неизмерна тага одбележува точно 83 години од еден од најтрагичните и најбруталните настани во својата понова историја – масакрот во Ваташа.
На 16 јуни 1943 година, во екот на Втората светска војна, долината на реката Луда Мара кај месноста Моклиште стана гробница на македонската младост, сведочејќи за суровоста на фашистичкиот окупатор и непоколебливиот дух на едно поколение кое сонуваше за слобода.
Овој настан не е само историски датум во календарот, туку длабока лузна во колективната меморија на македонскиот народ, која постојано нè потсетува на превисоката цена платена за денешната државност и слобода.
Кобното утро на 16 јуни 1943 година
Пролетта 1943 година во Тиквешијата претставуваше период на засилено антифашистичко движење. Народот масовно се приклучуваше кон Народноослободителното движење, што предизвика паника и жестока репресија од страна на тогашната бугарска окупаторска власт. Во обид да го задушат отпорот, окупаторските сили спроведуваа масовни апсења, тортури и ликвидации на цивилното население.
Утрото на 16 јуни, под директна команда на полковникот Љубен Апостолов, бугарската војска и полиција го блокираа селото Ваташа. Под изговор дека соработуваат со партизанските одреди и дејствуваат против државниот поредок, од нивните домови и од селската кафеана беа извлечени 12 млади момчиња. Најмладиот од нив имаше едвај 15 години, додека најстариот беше во цутот на младоста, на 28-годишна возраст.
Откако беа брутално претепани и мачени за време на испитувањата, тие беа спроведени кон месноста Моклиште. Без никакво судење, право на одбрана или докажана вина, младинците беа безмилосно стрелани, а според сведоштвата на преживеаните мештани од тој период, нивните тела биле дополнително избодени со бајонети за да се осигура нивната смрт, по што биле набрзина затрупани.
Имиња врежани во вечноста
Во историските анали и во срцата на генерациите што следуваа, засекогаш остануваат запишани имињата на 12-те ваташки маченици:
- Васил Хаџи Јорданов
- Ферчо Поп-Ѓорѓиев
- Диме Чекоров
- Герасим Матандов
- Илчо Димов
- Ристо Ѓонов
- Пенчо Крумов
- Пано Џунов
- Жело Вртков
- Блаже Иловски
- Ванчо Гурев
- Данчо Стефков
Овие имиња денес стојат врежани на монументалниот споменик во Моклиште, дело на истакнатиот македонски скулптор Јордан Грабулоски. Споменикот претставува стилизиран цвет чии ливчиња се насилно прекинати во својот раст, симболизирајќи ги прерано згаснатите млади животи.
„Ми заплакало селото Ваташа“ – Химна на тагата и пркосот
Трагедијата на масакрот во Ваташа брзо одекна низ цела Македонија, претворајќи се во силен мобилизаторски фактор. Наместо страв, овој грозоморен чин предизвика уште помасовно приклучување на населението во редовите на партизанските единици, забрзувајќи го падот на окупаторската власт.
Народната болка набрзо се преточи во една од најемотивните и најтажните македонски песни – „Ми заплакало селото Ваташа“. Преку нејзините стихови, генерации Македонци се едуцираат за тежината на загубата и херојството на младинците кои одбија да ја предадат својата татковина. Оваа песна останува вечен музички епитаф кој не дозволува заборавот да го покрие злосторството.
Лекција која мора да се памети
Одбележувањето на 83-годишнината од масакрот во Ваташа е многу повеќе од обичен комеморативен настан. Тоа е институционална и човечка обврска кон вистината. Во време кога се прават обиди за историски ревизионизам ширум светот, фактите за Моклиште стојат како цврст ѕид. Потсетувањето на овие настани е клучно за едукација на младите генерации за вистинските вредности на мирот, антифашизмот и слободата.
Крвта на 12-те ваташки младинци ги исцрта темелите на слободната македонска држава. Нивната жртва не беше залудна, а наша должност е нивното дело да биде патоказ за тоа како се сака и чува сопствената земја.
