Црна листа, сиви тенденции

Легендарниот југословeнски новинар од Хрватска, Миљенко Смоје, некоја година пред да почине (во 1995) раскажа една епизода како почнале неговите проблеми со комунистичките власти во првите години по ослободувањето. Како млад новинар на „Слободна Далмација“ во неговиот Сплит тој напишал една кратка белешка за зголемените цени на кафето во рестораните на сплитската рива. Насловот на тој краток текст за поскапувањето при дружба или осама на ривата била: „Црна кава, црне тенденције“.

Реакцијата на партискиот комитет била жестока – какви црни тенденции во слободарскиот Сплит. Смоје го издржал тој притисок и веќе зачекоруваше во новинарските и хроничарските легенди.

Дали би можеле да кажеме парафразирано – Црна листа, црни тенденции – по  одлуката на Стејт департментот да стави на својот фамозен список уште двајца луѓе од Македонија што предизвика еден мини политички земјотрес. Изгледа дека ваквата директна асоцијација би била пресилна. Повеќе прилега – Црна листа, сиви тенденции. И има многу причини за тоа.

Еве неколку од нив.

Магнитски и Пеевски

Ниту едно ставање на црната листа или на листата според законот Магнитски од страна на САД (и Велика Британија) не им донесе вистински долгорочни неволји на дезигнираните на луѓето во регионот. Првостепено, затоа што домашните органи кои треба да ги истражуваат наводите за „значителна корупција“ и други дела не отидоа никаде подалеку од класичните наводи на Стејт департментот.

Првиот случај – Дељан Пеевски во Бугарија. Контроверзниот олигарх и дел од разузнувачкото милје во Бугарија беше силно погоден со американската одлука да биде санкциониран според глобалниот закон Магнитски. По првичниот шок во бугарската јавност и лично за него, Пеевски не само што се прегрупира, туку и се реинвентира и толку силно политички се ангажира што сега е клучен играч во бугарската политика. Успеа да стане копретседател на партијата на бугарските Турци, Движење за права и слободи (ДПС), потоа го примора, или поточно речено, го избрка, другиот копретседавач, Мустафа Карадај, и стана толку незаобиколен фактор во бугарската политика што нема ден тој да не поставува дел од нејзината агенда.

Со раширената мрежа на соработници во полициските, обвинителските и судските кругови до највисоките ешалони, и што со премолчена, што јавна поддршка на Бојко Борисов и ГЕРБ, тој наеднаш се претвори во фактор без кој не се може во Бугарија ДПС се подели, тој беше разрешен од претседателската функција, но инсталациите во судството му овозможија својата фракција да ја крсти со името ДПС – Нов почеток, додека другата, на првиот претседател Ахмет Доган, мораше да бара друго име. Тој е толку разгоропаден што силно му се заканува на претседателот Румен Радев, го доведува до ужас либералниот и оној, да речеме, нормалниот дел од бугарското општество. Бојко Борисов одбива да се приклучи на идејата на неколку други партии да се создаде санитарен кордон околу Пеевски, очигледно добро усогласен со него, заедно емитувајќи фрази за Западот, а против Русија. Во последниот пресврт, оваа недела тројцата највидни членови на реформската партија Продолжуваме со промената се ставени под прогон на обвинителството. Беше побарано од парламентот да му се укине имунитетот за Кирил Петков (од што тој сам се откажа) за да се гони за краткото приведување на Борисов пред некоја година. Целта е партијата да се растури. Во исто време, бугарското обвинителство никогаш не најде никакви докази за американските наводи (и британски) поради кои Пеевски беше санкциониран според законот Магнитски. Всушност, од тогаш неговата политичка вредност порасна.

Како и овдешната  амбасадорка Анџела Агелер  и тогашната во Софија зборуваше дека Вашингтон ги има доказите, а домашните истражни органи треба да си ја завршат својата работа. Пеевски преку силни американски адвокати се обидуваше да ја поништи одлуката. Се разбира, не успеа, како што Американците во сите случаи наоколу на црната листа не дадоа ниеден од доказите што наводно ги поседуваат на домицилните истражни органи.

Во јули 2023 тогашниот шеф на српската тајна служба БИА, Александар Вулин, беше санкциониран од американското Министерство за финансии за корупција, трговија со дрога, коруптивни и дестабилирачки дејствија кои овозможиле руски малигни активности во регионот. Му требаа неколку месеци на српскиот претседател Александар Вучиќ да го денфува американскиот удар, па Вулин дури лани во ноември поднесе оставка на чело на БИА. Вашингтон изгледаше задоволен. Тоа политичко прогонство на Вулин траше половина година, затоа што во новата влада на премиерот Милош Вучевиќ во мај 2024 тој стана вицепремиер. Дали сега Вашингтон е задоволен или не е, никогаш јавно не се кажа. Вулин изгледа испран од американското црнило. Тој може да се среќава со руски функционери, не му недостигаат западните и американските. А Вучиќ може да биде задоволен – мисли дека им ја покажал моќта на Американците.

Претседателот на Република Српска, Милорад Додик, е на американската црна листа уште од 2017, па не гледаме дека нешто му фали додека ги води босанските Срби. Тој неодамна на винскиот саем во Белград стана формален или неформален дел од Отворен Балкан. Македонскиот премиер Христијан Мицкоски во Белград на тој саем се најде опкружен од врвот на српскиот свет – Вучиќ, Вучевиќ, Додик и Жељка Цвијановиќ. Еди Рама избегна да дојде, испрати само видео порака. Дали на Мицкоски му било незгодно во тоа друштво од српскиот свет само тој си знае.

Па поранешниот претседател на Албанија, Сали Бериша. И тој и неговото семејство се најдоа на црната листа. Бериша беше ставен во куќен притвор поради истрага за корупција. Неодамна излезе од него, а судот ја оконча правната битка официјално прогласувајќи го за претседател на Демократската партија. Што значи, лидер на официјалната опозиција. И покрај целата помош од американски конгресмени и адвокати Бериша не успеа да го избрише своето име и на неговото семејство од црната листа, но сега е легитимен врвен играч во албанската политика и главен ривал на Еди Рама.

Американската рака во срцето на ДУИ

За македонските случаи нема потреба да зборуваме, и така добро ги знаеме. Само ќе споменеме дека двајца од листата се високо профилирани актери, градоначалници на Карпош и Струга, Стевчо Јакимовски и Рамиз Мерко. И покрај американските наводи тие уште си ги извршуваат функциите.

Секако, назначувањето на  Артан Груби и Енвер Беџети  во овој момент изгледа дека има поголема специфична тежина. И има. Затоа што е исклучително политички силно. Прво, затоа што американската рака стигна до  самото срце на ДУИ  и главниот аѓутант на  Али Ахмети.  Што, се разбира внесе голем немир меѓу интегративците во првиот момент. А во вториот, дека веќе е почната битката кој да го заземе местото на десната рака.

Извор: DW

Целиот текст ТУКА