Дали изборите во Бугарија ќе го променат курсот на земјата?

На аеродромот во бугарската престолнина Софија или покрај патиштата што ги поврзуваат градовите низ целата земја – ликот на поранешниот бугарски претседател е насекаде во моментов.

Билбордите и транспарентите за Румен Радев и неговата новооснована партија Прогресивна Бугарија доминираат во визуелниот пејзаж низ целата земја.

Додека другите партии традиционално прикажуваат поголем број членови во своите материјали за кампањата, пораките на Прогресивна Бугарија целосно се вртат околу нејзиниот лидер.

Радев, поранешен воен пилот, обожавател на унгарски премиер на заминување Виктор Орбан и противник на воведувањето на еврото во Бугарија, беше избран за претседател двапати – во 2016 и 2021 година.

Како претседател, тој често ги критикуваше партиите во последователните коалициски влади и уживаше висок рејтинг.

Предвремени избори

По масовните протести низ целата земја поради законот за буџет, бугарската влада се распадна минатиот декември, што доведе до парламентарни избори на 19 април – осми избори во последните пет години.

Ова се избори со високи влогови, а борбата против корупцијата и инфлацијата се во срцето на кампањата.

Досега, трката ја одбележа одлуката на поранешниот претседател Румен Радев во јануари да се повлече од функцијата пред истекот на својот мандат и да се кандидира за влез во парламентот.

„Нашата цел е јасна: да ја собориме олигархијата. Да си ја вратиме државата, за во европска Бугарија да нема сиромашни луѓе“, изјави тој на почетокот на својата кампања.

Со оглед на тоа што Радев води во анкетите, неговото ветување дека ќе го „собори корумпираниот модел“ на етаблираните партии, неговите проруски ставови за време на претседателскиот мандат и недостигот од јасни политички партнери отвораат прашања дали негова победа навистина би донела значајни промени во внатрешната и надворешната политика на земјата и какви би биле последиците за ЕУ.

Претежно позитивен став кон Радев

Патувајќи низ земјата во пресрет на изборите, ДВ разговараше со гласачи за кандидатите. Ставовите за Радев беа претежно позитивни, при што многумина го нарекоа „последната надеж на земјата“ среде политичката нестабилност во последните пет години.

Сепак, други, меѓу кои и млади гласачи, остануваат скептични кон она што го нарекуваат „нов месијански лик на политичкиот хоризонт“.

Борјана Димитрова, раководен партнер на агенцијата за пазарни и општествени истражувања „Алфа Рисрч“, забележува дека кампањата на Радев ги полни големите градски сали и го прикажува поранешниот претседател како обединувачка фигура што ги надминува различните општествени групи — динамика што ги принудува другите партии да се фокусираат исклучиво на консолидирање на своето јадро на гласачи.

„Со нов играч на политичката сцена кој им одзема гласачи на повеќето партии, другите се насочија кон зачувување барем на она што им е сигурно“, вели таа за ДВ.

Најновата анкета на „Алфа Рисрч“ покажува дека Прогресивна Бугарија на Радев е на пат да освои 34,2% од гласовите, пред централно-десничарската алијанса ГЕРБ-СДС, која паднала на 19,5%. ДПС, партијата предводена од олигархот Делјан Пеевски, кој е под санкции од САД и од Велика Британија, е речиси израмнета со антикорупциската либерална алијанса ПП-ДБ, со 9,4% и 11,6%.

Приоритетите на бугарските гласачи

Во фрагментиран политички пејзаж без јасно мнозинство на повидок, партиите се фокусираат на своите претходни успеси, како што се целосната интеграција на Бугарија во ЕУ (ГЕРБ) и судските реформи и борбата против корупцијата (ПП-ДБ).

Сепак, овие теми се во силен контраст со секојдневните грижи на бугарските граѓани.

Податоците од анкета спроведена од „Алфа Рисрч“ за Бугарското национално радио покажуваат дека Бугарите најмногу се плашат од растечката инфлација. Земјата го воведе еврото на 1 јануари, а цените на енергијата растат поради војната на Блискиот Исток.

„Стравот од инфлација не се појавил во анкетите уште од хиперинфлациската криза во 1997 година — дури ни за време на последиците од финансиската криза во 2008“, изјави Димитрова за ДВ, додавајќи дека борбата против корупцијата е второто најитно прашање за гласачите.

Радев токму овој втор проблем го направи темел на својата кампања.

Намерна нејасност во кампањата на Радев

„Електоратот на Радев е речиси рамномерно поделен“, вели Даниел Смилов, политиколог и вонреден професор на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“. „Од една страна се оние кои се проруски ориентирани, а од друга се оние кои се загрижени за корупцијата.“

Поради тоа, Радев избегнува да биде премногу експлицитен во пораките. Во спротивно, вели Смилов за ДВ, „тој ризикува да ја антагонизира едната од двете спротивставени групи“ и со тоа да ја изгуби нивната поддршка.

Според Борјана Димитрова, повеќето поддржувачи на Радев имаат јасна проруска ориентација и доаѓаат и од крајната десница и од неколку конзервативни и левичарски партии кои ја губат поддршката.

На пример, Радев има поддршка од многу луѓе кои претходно гласаа за Бугарската социјалистичка партија (БСП), наследничка на комунистичката партија што владееше со земјата 45 години и партија која ја поддржа неговата прва претседателска кандидатура во 2016 година. Денес, БСП ризикува да не го помине изборниот праг за влез во парламентот.

Проруски ставови

Радев отсекогаш јавно ги искажувал своите проруски ставови. Сепак, неговото одбивање да го нарече Путин агресор во војната во Украина додека беше претседател на Бугарија предизвика силна негативна реакција.

Иако Радев никогаш не се залагал Бугарија да ја напушти ЕУ, неговите позиции често се усогласуваа со оние на Виктор Орбан во Унгарија и Роберт Фицо во Словачка. Радев се спротивставуваше на поддршката за Украина и изјави дека ги смета санкциите против Русија за неефикасни.

По поразот на Виктор Орбан на унгарските избори на 12 април, „Политико“ го именуваше Радев како „џокер“ во својата ранг-листа на политичари кои би можеле да станат следниот главен нарушувач на мирот во ЕУ, се разбира доколку тој стане премиер.

Тешки коалициски преговори се веројатни

„Не е јасно дали Прогресивна Бугарија и Радев под ‘прогресивно’ подразбираат левичарски модел во американска смисла, или пак значењето што го користи српскиот лидер Александар Вучиќ“, вели Даниел Смилов, алудирајќи на конзервативната Српска напредна партија.

Одговорот на тоа прашање најверојатно ќе се покаже во партнерствата што Прогресивна Бугарија ќе биде подготвена да ги формира на национално ниво.

Досега, членовите на партијата изјавија дека се отворени за сојузи врз основа на заеднички политики, како што е „нулта толеранција кон корупцијата“, што ја отвора вратата за можно партнерство со проевропската ПП-ДБ.

Сепак, разликите во надворешната политика меѓу двете партии би можеле да претставуваат значителна пречка за формирање стабилна влада, особено бидејќи двете исклучуваат каква било коалиција што ги вклучува ГЕРБ и ДПС.

И другите партии одбиваат да потврдат дали би влегле во коалиција со Радев.

Според Смилов, ова, заедно со веројатниот недостиг од јасно мнозинство по изборите, наметнува две клучни прашања во последните денови од кампањата:

„Дали Бугарија за првпат по повеќе од две децении ќе има мнозинство што не е проевропско и дали конечно ќе биде демонтиран коруптивниот модел во земјата.“

Извор: DW