ЕУ воведува строги правила за пакувања

Во Европската Унија денеска (12.08) стапува во сила нова регулатива која од секојдневието на потрошувачите постепено ќе ги исфрли пластиката и преголемите пакувања. Сепак, многу од значајните новини за потрошувачите ќе важат дури од 2030 година.

Зошто има нови правила?

Отпадот од пакувањата претставува голем проблем. Според податоците на европската статистичка служба Евростат, во 2023 година по жител во ЕУ се создале 177,8 килограми отпад од пакувања. Новите правила треба да обезбедат отпадот од пакувања во ЕУ до 2040 година постепено да се намали за најмалку 15 проценти во споредба со 2018 година. До 2030 година намалувањето треба да изнесува 5 проценти, а до 2035 година 10 проценти.

Што се менува кај пакувањата?

Според новите правила, сите пакувања што се пуштаат во промет во иднина мора да бидат погодни за рециклирање. Тоа значи дека пакувањето треба да биде дизајнирано за материјално рециклирање и да може одделно да се собира, сортира и рециклира во голем обем.

За одредени продажни пакувања постојат исклучоци, меѓу кои и пакувања од лесно дрво, плута, текстил, гума, керамика, порцелан или восок.

Независно од европската регулатива за пакувања, германскиот министер за финансии Ларс Клингбајл планира идната година да воведе такса за пластика, со што ќе се зголеми цената на користењето на овој материјал.

Што важи за преголемите пакувања?

Во иднина ќе бидат забранети пакувања кои со двојни ѕидови, лажни дна или непотребни слоеви создаваат впечаток дека производот е поголем отколку што навистина е.

Од 1 јануари 2030 година ќе важат нови правила за големината на пакувањата. Производителите и увозниците ќе мора да обезбедат пакувањата што ги пуштаат во промет да бидат што е можно помали.

Дополнително, од 2030 година пакувањата за транспорт и надворешните пакувања, како што се картонските кутии за онлајн нарачки, ќе смеат да имаат најмногу 50 проценти празен простор. Просторот исполнет со хартија, меурчеста фолија или стиропорски зрнца исто така ќе се смета за празен простор.

Нови прописи има и за пакувањата за храна, на пример оние од картон и хартија. Кај нив често се користат т.н. ПФАС (пер- и полифлуороалкилни супстанции), кои ги прават отпорни на вода и маснотии.

Така се спречува, на пример, размекнување на картонската кутија за хамбургер или хартиената кеса за донер. Проблемот е што овие супстанции речиси воопшто не се разградуваат ниту во животната средина ниту во човечкото тело, поради што се нарекуваат и „вечни хемикалии“. Постојат индикации дека одредени ПФАС супстанции се штетни за здравјето.

Отсега во целата ЕУ важат гранични вредности за ПФАС. Производителите и увозниците веќе нема да смеат да пласираат пакувања за храна што ги надминуваат тие вредности. Според Центарот за заштита на потрошувачи во германската покраина Баден-Виртемберг, дозволените граници се толку ниски што намерната употреба практично е исклучена. Производите што веќе се наоѓаат во магацините сè уште можат да се користат.

Што се менува за потрошувачите?

Ќе стане полесно да се препознае кое пакување е за повеќекратна употреба, а кое е наменето за еднократна употреба. Од февруари 2029 година пакувањата за повеќекратна употреба мора јасно да бидат означени и разликувани од оние за еднократна употреба. Тоа ќе важи и во продавниците и при онлајн продажба.

Единствен систем за означување на составот на материјалите треба да им помогне на потрошувачите правилно да го сортираат отпадот.

Дополнително, во земјите на ЕУ каде што сè уште нема такви системи, до 2029 година мора да се воведат депозитни системи за пластични шишиња за еднократна употреба и за лименки за пијалоци. Исклучоци ќе важат, на пример, за виното.

Од 2030 година ќе бидат забранети одредени пластични пакувања за еднократна употреба за непреработено свежо овошје и зеленчук. Исто така ќе бидат забранети многу лесни пластични кеси, освен ако се потребни од хигиенски причини или за пакување на расфрлана храна и со тоа помагаат да се намали фрлањето храна.

Што важи за храна и пијалоци за носење?

Од февруари 2028 година рестораните и кафулињата во ЕУ ќе бидат обврзани да нудат храна за носење и во пакувања за повеќекратна употреба, како што се чаши за кафе или садови што можат повторно да се користат.

Во исто време се пропишува оваа варијанта да не биде поскапа од пакувањето за еднократна употреба. Исклучоци ќе има за малите претпријатија.

Од 12 февруари 2027 година угостителите ќе мора да прифаќаат и садови донесени од самите клиенти.

Во Германија обврската за нудење пакувања за повеќекратна употреба постои уште од 2023 година. Германското здружение на хотели и здружението на угостители истакнуваат дека многу објекти веќе ги имаат прилагодено своите процеси и имаат воспоставено системи за повеќекратна употреба. Сепак, кога станува збор за прифаќањето садови од клиентите, регулативата на ЕУ оди подалеку од германските правила.

Дали ова е голем исчекор?

Германската организација за заштита на природата Набу со воодушевување зборува за „пресвртница во законодавството за пакувања“, и покрај одредени слабости и фактот што сè уште треба да се донесат дополнителни детални одлуки.

Според организацијата, можеби нема многу да се променат количините на рециклиран материјал во Германија, но сите пакувања до 2030 година ќе мора да поминат проверка дали се погодни за рециклирање. Дополнително, во сите нови пластични пакувања од 2030 година ќе мора да се користи рециклиран материјал, што е новина и за Германија и би можело да му даде поттик на секторот за рециклирање.

Извор: DW