Протестите во Турција се тежок удар за економијата

Веста за апсењето на ривалот на Ердоган, Екрем Имамоглу, минатата недела резултираше со големи загуби на турските пазари на капитал. Довербата на многу инвеститори очигледно беше разнишана. Ова доведе до најслабата берзанска недела од глобалната финансиска криза во 2008 година: берзанскиот индекс ИСЕ 100 привремено загуби повеќе од 16 отсто од својата вредност.

Како одговор, турскиот регулатор на пазарот на капитал забрани продажби без покритие и обложување на понатамошен пад на курсевите. Во исто време, го олесни откупот на акции за да може да се поддржат курсевите на акциите кои паѓаат. Со тоа индексот на краток рок порасна за околу два отсто на краток рок, но повторно отиде во минус и го достигна најниското ниво од ноември.

Набљудувачите се согласуваат: овој развој на настаните може да стане голем проблем за Ердоган. Во последниве години, турските инвеститори инвестираа на берзата за да ги заштитат своите средства од високата инфлација, која во март сè уште беше на ниво од 39 проценти.

Министерот ветува стабилност

На почетокот на оваа недела, турските берзи на обврзници и акции донекаде се олабавија, бидејќи министерот за финансии Мехмет Шимшек вети дека ќе стори „сѐ што е потребно“ за стабилизирање на финансиските пазари. Тој рече дека Турција продолжува да нуди добри долгорочни инвестициски можности. Заедно со гувернерот на Централната банка, Фатих Карахан, тој го повтори ветувањето на претседателот Реџеп Таип Ердоган дека ќе ја задржи политиката поволна за инвеститорите што се води веќе две години за да се избегне масовно продавање на лирата од турските граѓани.

Турската лира загуби на вредност во однос на доларот. Сепак, фактот што падна само за три отсто ги смири инвеститорите. Тимоти Еш, аналитичар во РБЦ Блубеј, за новинската агенција Блумберг изјави: „Се чини дека повеќето одливи (на лири) доаѓаат од странци“.

Краток шок

Ердал Јалчин, професор по меѓународна економија на Универзитетот за применети науки во Констанц (ХТВГ), за ДВ вели дека Турција „неодамна се врати на стабилизирачки пат по подолг период на политичка несигурност, екстремно висока инфлација и долга економска криза“. Со многу високи каматни стапки и поддржана лира на крајот беше можно „назад во земјата да се привлечат меѓународни инвеститори“: „Државните обврзници и берзите беа на јасен пат за закрепнување.“

Меѓутоа, во моментов, според Јалчин, затворањето на Имамоглу има влијание и врз пазарите: „Краткорочно, политичката неизвесност во земјата нагло се зголеми. За неколку часа, меѓународните инвеститори повлекоа големи количини капитал од турските финансиски пазари. Во исто време, турската лира се најде под огромен притисок, а централната банка беше принудена да продава резерви за да ја стабилизира валутата.“

Мало влијание врз туристите

Една од најважните индустрии во Турција е туризмот. Таму повторната неизвесност во Турција може да има највидливо влијание. Дирк Шмикер, научен раководител на институтот НИТ (New Insights for Tourism) во Кил, смета дека последиците може да се видат и на медитеранските плажи. Сепак, „обемот е нејасен и не треба да се преценува“, напиша тој за ДВ. „Сегашното апсење не е прво во поновата историја при коешто турската влада се однесува поинаку отколку што сме навикнати од повеќето европски влади.“

Марко А. Гардини, професор на Факултетот за туристички менаџмент на Универзитетот за применети науки Кемптен, е уште порезервиран. Акцијата против градоначалникот е „од висока релевантност во меѓународните политички и дипломатски кругови“. Но, за многу „потенцијални патници во Турција, ова ќе има мало влијание врз нивните одлуки за резервации“. Ова веќе не е доволно „контроверзна“ тема, смета тој. Во денешно време, има многу малку туристи кои ја избегнуваат Турција како дестинација за патување поради личноста и политиката на Ердоган.

Актуелните протести во Турција ќе имаат мало влијание врз туризмот, оценува Гардини. Наместо тоа, според него, треба да постои страв од последиците од климатските промени. Ова е „најголемата закана за туризмот на долг рок“. Доколку глобалното затоплување не се стави под контрола, „регионите кои се изложени на огромен ризик од пожар во одредени периоди од годината веројатно би биле избегнати. Никој не би сакал да шета низ Рим, Атина или Мадрид на температури од 45 степени во текот на летните месеци“.

Истражувачот на туризмот Шмикер исто така не смета дека турската внатрешна политика е вистински одлучувачки фактор. На прашањето што може да ги одврати туристите од патување, тој пишува: „Во суштина јасна закана за сопствената безбедност, или затоа што патиштата и хотелите се неупотребливи по природна катастрофа, или затоа што веќе не може да се добие виза. Инаку, германските туристи (и веројатно не само тие) се прилично робустни во остварувањето на своите соништа за одмор, особено ако е евтино“.

Опасност од разгорување

Но, не е само туристичката индустрија таа што треба да се плаши од последиците од домашната политичка неизвесност. Според Ердал Јалчин, причина за загриженост имаат и други сектори на економијата. Пред сѐ, тука се банките и целиот финансиски систем. „Поради зголемените финансиски трошоци“, вели економистот, „турските банки се под значителен притисок“. Меѓународните инвеститори би можеле да се воздржат, а постои и „ризик од одлив на капитал, кој може да ги влоши проблемите со ликвидноста и да ја загрози стабилноста на целиот финансиски систем“.

Секторот на недвижности е исто така многу зависен од странските инвеститори. Јалчин: „Зголемувањето на политичката нестабилност го зголемува ризикот од одлив на капитал и проблеми со финансирањето, особено во средина на раст на каматните стапки и висока нестабилност на девизниот курс“.

Покрај тоа, би можеле да бидат погодени индустриите зависни од извоз: „Тие би можеле да страдаат од потешки трговски услови бидејќи меѓународните деловни партнери се однесуваат повнимателно и можеби бараат повисоки премии за сигурност или премии за ризик. Неизвесностите на девизниот пазар, исто така, ги зголемуваат трошоците за заштита на извозните компании, што може да влијае на нивната конкурентност“.

Важен партнер

Кога се работи за економските последици од апсењето на Екрем Имамоглу, не треба да се заборави дека последиците ќе станат очигледни дури во текот на годинава. Ердал Јалчин од ХТВГ во Констанца гледа реални шанси актуелната политичка криза да нема долгорочни последици за турската економија. Конечно, „турскиот министер за финансии најави решителна акција, која може да наиде на позитивен прием“.

Освен тоа, и ЕУ и САД зависат од стабилна Турција, „од една страна како важен партнер на НАТО, а од друга страна како стратешки важен тампон за запирање на миграциските текови во Европа. Поради тоа, критичките гласови од Европа досега беа резервирани.“