САД се сеќаваат: 25 години од нападите што го сменија светот

Со едноминутно молчење, ѕвонење на камбани и светлосни инсталации, САД одбележаа 25 години од терористичките напади на 11 септември 2001 година. Во центарот на комеморациите повторно беа местата што тогаш беа нападнати: Светскиот трговски центар во Њујорк, Пентагон во близина на Вашингтон и полето во американската сојузна држава Пенсилванија каде што се урна еден од авионите.

На Граунд Зиро во Њујорк, местото каде што некогаш се издигаа кулите-близначки на Светскиот трговски центар, членовите на семејствата ги читаа имињата на загинатите. На комеморацијата присуствуваа и поранешните американски претседатели Барак Обама, Џо Бајден, Бил Клинтон и Џорџ В. Буш, како и потпретседателот Џеј Ди Венс. Шест едноминутни молчења ги одбележаа моментите на ударите на двата авиона и уривањето на кулите. Потоа, за првпат, имаше и седма минута молчење во чест на луѓето кои подоцна починале од болести или повреди предизвикани од нападите.

Во меѓувреме, американскиот претседател Доналд Трамп им оддаде почит на жртвите на комеморација во Пентагон, но својот говор го искористи и за да ја брани војната против Иран. „Никогаш, никогаш нема да заборавиме. Затоа денес се бориме. Немаме избор. Може да има само победа“, изјави републиканецот за време на настанот во седиштето на Министерството за одбрана кај Вашингтон.

Претходно, медиумите шпекулираа дали Трамп можеби првично сакал да присуствува на церемонијата во Њујорк. „Њујорк тајмс“, повикувајќи се на четири неименувани извори, објави дека претседателот планирал да дојде на Граунд Зиро и да одржи говор. Но, на оваа церемонија веќе со години не се дозволува политичарите да држат говори. Трамп ги отфрли тврдењата на весникот како неточни и измислени.

Објавени нови разузнавачки извештаи

Централната разузнавачка агенција (ЦИА) по повод годишнината претходно објави доверливи извештаи од трите години пред нападите. Документите покажуваат дека американските разузнавачки служби биле свесни за заканата од можен напад на американска територија. Во делумно цензуриран извештај од 1998 година, на пример, стои дека авион натоварен со експлозив би можел да се урне во американски град. Сепак, во документите нема конкретни докази што директно упатуваат на нападите од 11 септември.

Неколку роднини на жртвите на комеморацијата во Њујорк се обратија директно до Трамп и американската влада, барајќи повторно да бидат испитани можните врски меѓу Саудиска Арабија и нападите, како и јавно да се објават релевантните документи. Вакви судски постапки семејствата на жртвите водат со години. Саудиска Арабија ги негира сите обвинувања, а официјалните истраги досега не пронашле докази за нејзина вмешаност.

100 милиони Американци немаат лично сеќавање на 11 септември

Во терористичките напади на 11 септември 2001 година загинаа речиси 3.000 луѓе, откако терористите од исламистичката мрежа Ал Каеда киднапираа четири патнички авиони и два од нив ги насочија кон кулите на Светскиот трговски центар. Трет авион удри во Пентагон, седиштето на американското Министерство за одбрана.

Четвртиот авион се урна во Пенсилванија откако патниците им се спротивставија на киднаперите. До денес останува нејасно која била нивната конечна цел. На местото на падот, уметници по повод годишнината изработија портрети со креда во чест на патниците и екипажот.

Њујоршката противпожарна служба (FDNY) им оддаде почит на повеќе од 300 пожарникари кои загинаа во нападите. Според FDNY, повеќе од 400 други припадници на службата подоцна починале од заболувања поврзани со уривањето на Светскиот трговски центар. Во паркот Брајант во Њујорк беа поставени 2.753 празни столчиња, по едно за секоја жртва од градот. На нив граѓаните можеа да остават цвеќе или пораки.

Како и претходните години, Трамп го прогласи 11 септември за „Ден на патриотизмот“ и нареди знамињата на федералните институции да бидат спуштени на половина копје во чест на жртвите. Според Националниот меморијал и музеј „11 Септември“, околу 100 милиони Американци денес, односно околу една третина од населението, тогаш биле премногу млади за да ги паметат нападите или воопшто не биле родени.

Повеќе жртви од последиците отколку од самите напади

Дваесет и пет години подоцна, бројот на луѓе што страдаат од здравствените последици на нападите и натаму расте. Според американската влада, бројот на луѓе кои починале од болести поврзани со 11 септември веќе значително го надминал бројот на лицата што загинаа директно во нападите.

По уривањето на речиси 400 метри високите кули и долгите пожари, во Менхетен се создаде исклучително токсична мешавина од ситно сомлен бетон, стакло, гипс-картон, изгорена пластика и други штетни материи. Десетици илјади спасувачи, доброволци, жители и работници беа изложени на прашина и чад. Владината програма „World Trade Center Health Program“ денес се грижи за повеќе од 150.000 лица кои можеби имаат здравствени последици поради таа изложеност.

Комеморацијата во Њујорк беше проследена и со политички спор поврзан со градоначалникот Зохран Мамдани, кој присуствуваше на церемонијата на Граунд Зиро. Роднини на некои од жртвите претходно преку петиција побараа тој да не присуствува. Иницијаторите го обвинија дека не се дистанцирал доволно јасно од изјави што тие ги сметаат за екстремистички. Други, пак, ги оценија критиките како кампања и антимуслимански расизам насочен кон Мамдани, кој е првиот муслимански градоначалник на Њујорк.

Извор: DW