Смртна казна во САД: Суровоста на смртоносната инјекција

Педесетгодишната Криста Пајк три децении беше затворена во затворот „Ривербенд“, во американската сојузна држава Тенеси. Во 1996 година таа беше осудена на смрт поради убиство на соученичка. Во тоа време Пајк имала 18 години. Нејзината егзекуција требаше да биде извршена вечерта на 30 септември 2026 година.

Што се случи при егзекуцијата?

Она што потоа се случило, според медиумските известувачи и адвокатите, било хаотично и мачно. Сојузната држава Тенеси користела релативно нов протокол кој предвидува предозирање со силниот седатив пентобарбитал. Но, по неговото аплицирање, Пајк останала свесна и се пожалила на силни болки во раката.

Потоа затворскиот персонал ѝ дал втора доза од лекот. Но Пајк ја преживеала и неа.

Бидејќи налогот за егзекуција правно истекувал на полноќ, затворските власти морале официјално да ја прекинат егзекуцијата. Криста Пајк била префрлена во болница. Нејзината точна здравствена состојба не е позната.

Републиканскиот гувернер на Тенеси, Бил Ли, потоа со итно дејство ги стопирал сите преостанати егзекуции планирани за 2026 година во оваа американска сојузна држава и наредил сеопфатна независна истрага за инцидентот.

Случајот повторно ја разгоре дебатата за сигурноста и можната суровост на смртоносната инјекција.

Каде сѐ уште постои смртна казна во САД?

Смртната казна во САД и натаму е предвидена со закон во 27 американски сојузни држави, како и на федерално ниво и во војската. Во пракса, сепак, таа активно се извршува само во мал број сојузни држави.

Повеќе од половина од егзекуциите во 2026 година биле извршени во Флорида. Покрај тоа, егзекуции биле спроведени и во Тексас, Оклахома, Алабама, Тенеси и Аризона.

Во меѓувреме, 23 сојузни држави и Вашингтон ја укинаа смртната казна. Во уште четири држави, Калифорнија, Охајо, Орегон и Пенсилванија, важи фактички мораториум, односно прекин на нејзиното извршување.

Во многу други држави, како Канзас и Вајоминг, смртната казна сè уште постои во законите, но не е применета со децении.

Како се извршуваат егзекуциите?

Смртоносната инјекција е главниот метод на егзекуција во САД. Сите 30 егзекуции спроведени оваа година биле извршени на тој начин, или со пентобарбитал или со комбинација од неколку лекови.

Статистички гледано, токму смртоносната инјекција е најподложна на грешки меѓу сите методи на егзекуција. Околу седум проценти од сите обиди се сметаат за неуспешни или проблематични, а редовно се појавуваат сериозни компликации.

Во зависност од сојузната држава, законски се дозволени и други методи, како задушување со гас или електричен стол. Стрелачки вод е дозволен во пет американски сојузни држави и на федерално ниво.

Зошто доаѓа до компликации?

Бидејќи официјалните лекарски здруженија, како Американската медицинска асоцијација, им забрануваат на своите членови да учествуваат во егзекуции, инјектирањето честопати го врши затворски персонал со недоволна медицинска обука.

Повеќепати се случувало да нема успешен пристап до соодветна вена, а во поединечни случаи егзекуциите поради тоа морало да бидат прекинати.

Во центарот на жестоката дебата во САД се наоѓа и лекот пентобарбитал. Првично развиен како средство за спиење, смирување и третман на епилепсија, денес се користи во екстремно високи дози за егзекуции, со цел да ги парализира централниот нервен систем и дишењето.

Сепак, повеќепати биле регистрирани сериозни компликации при дозирањето и употребата на лекот.

Кој го обезбедува отровот за егзекуции?

Речиси сите европски и американски фармацевтски компании категорично се противат нивните лекови да се користат за извршување смртна казна. Европската Унија, исто така, воведе строги контроли за извоз на лекови што може да се користат за смртоносни инјекции.

Поради тоа, американските затвори повеќе не можат редовно да набавуваат пентобарбитал на пазарот и често се потпираат на таканаречени аптеки за магистрална подготовка на лекови.

Вообичаено, лековите во САД се строго контролирани од Управата за храна и лекови (ФДА) во однос на чистотата, ефикасноста и стерилноста. Но, аптеките за магистрална подготовка на лекови често се под значително поблаг надзор од страна на сојузните држави.

За да се заштитат од протести, бојкоти или губење редовни клиенти, многу сојузни држави донеле закони што забрануваат откривање на имињата на овие аптеки.

Затоа, за јавноста, адвокатите на затворениците, а често и за судовите, останува непознато кој го обезбедува отровот.

Какви проблеми настануваат при подготовката на лекот?

Особено спорно е тоа што овие аптеки, поради бојкотот на големите фармацевтски компании, често ги набавуваат хемиските состојки или недоволно тестирани замени за пентобарбитал од понесигурни извори во странство.

Потоа растворот за смртоносната инјекција го подготвуваат во високо концентрирана форма во сопствени лаборатории.

Доколку притоа се користат загадени, престари или погрешно дозирани хемикалии, лекот може да предизвика неподносливи болки кај осуденикот наместо безболно да го доведе во несвест.

Компликациите при егзекуциите, меѓу другото, ја натераа администрацијата на Џо Бајден да воведе мораториум на федералните егзекуции и да нареди ревизија на постапките.

Но, американскиот претседател Доналд Трамп, кратко по неговиот реизбор, како една од првите мерки го укина тој мораториум, што повторно ја разгоре дебатата.

Какви критики постојат во врска со смртоносната инјекција?

Организациите за човекови права одамна се противат и на смртната казна воопшто и на смртоносната инјекција како метод на егзекуција.

Критиките кон овој наводно „похуман“ метод значително се засилија во последните години. Според анкета на Галуп од јуни 2026 година, уделот на Американците кои сметаат дека смртната казна е морално прифатлива паднал на историски најниско ниво од 52 проценти.

Признатиот специјалист по анестезиологија Џоел Зивот од Медицинскиот факултет на Универзитетот „Емори“ во Атланта анализирал бројни обдукциски извештаи по егзекуции. Во 2024 година тој пред федерален суд во Канзас изјави:

„Смртта преку овој метод повеќе наликува на давење во сопствената крв отколку на заспивање.“

Критики упатува и американскиот Информативен центар за смртна казна (ДПИЦ). Во извештај објавен во јуни 2026 година, центарот наведува:

„Секоја држава што сè уште ја извршува смртната казна сега има закон што ги штити клучните информации за егзекуциите, како што се потеклото на лековите за смртоносната инјекција, идентитетот на членовите на тимот за егзекуции и нивната обука.“

Во продолжение од извештајот се наведува дека јавноста е соочена „со повеќе прашања отколку одговори за тоа како избраните функционери ги трошат парите на даночните обврзници за оваа најтешка казна“.

Извор: DW