ПУБЛИКУМ Вистината на прво место
Сексуалното вознемирување и злоупотреба на интернет врз деца и адолесценти стануваат сè почеста појава, а сторителите многу често не се непознати лица. До овој загрижувачки заклучок доаѓа нов извештај на Агенцијата за деца на Обединетите нации (УНИЦЕФ).
Дека интернетот не е безбедно место за децата и младите одамна е познато. Социјалните мрежи, преку софистицирани алгоритми, постојано го задржуваат вниманието на корисниците од сите возрасти и често пласираат содржини кои можат да бидат опасни за младите.
Истражувањата веќе покажаа поврзаност меѓу т.н. „думскролинг“ (постојано следење негативни содржини на интернет) и зголемениот ризик од психолошки проблеми, па дури и појава на самоубиствени мисли кај адолесцентите. Воедно, некои трендови на платформата „ТикТок“ редовно промовираат ризично и самоповредувачко однесување.
Во САД, компанијата „Мета“, сопственик на платформите „Инстаграм“ и „Фејсбук“, кон крајот на август избегна судска пресуда преку вонсудска спогодба. Компанијата ќе исплати околу 14,3 милијарди евра на американските сојузни држави кои ја тужеле и воведува ограничување од максимум два часа дневно за користење на платформите од страна на малолетници. Во текот на ноќта пристапот ќе биде целосно блокиран.
Сега новото истражување на УНИЦЕФ го става фокусот на уште една опасност со која децата и младите постојано се соочуваат во дигиталниот свет: сексуалното вознемирување и злоупотреба преку интернет.
Еден од најважните заклучоци од репрезентативното истражување спроведено во 21 држава е дека секој петти адолесцент на возраст од 12 до 17 години во текот на последните 12 месеци доживеал некаков облик на сексуален напад или вознемирување во дигиталниот простор.
Како најчесто се случуваат злоупотребите?
Извештајот на УНИЦЕФ, до кој Дојче Веле имаше увид пред неговото објавување, дава детална слика за начинот на кој обично се одвиваат ваквите случаи.
„Често започнува без никакво предупредување“, наведуваат авторите. „Од разговор се преминува кон присила, а од присила кон стапица.“
Во спротивност со широко распространетото убедување дека ваквите напади ги вршат непознати лица, само 16 проценти од случаите се поврзани со целосно непознати профили.
Во најголемиот број случаи, односно 57 проценти, сторителите претходно им биле познати на жртвите. Тоа можеле да бидат пријатели, членови на семејството или лица со кои жртвата била во романтична врска. Во дополнителни 27 проценти од случаите испитаниците не можеле да утврдат кој стоел зад конкретните профили.
Сторителите може да бидат и возрасни и малолетни лица, а во многу случаи злоупотребите не се ограничуваат само на дигиталниот простор, туку паралелно се случуваат и во реалниот живот.
Големите социјални платформи претставуваат главна влезна точка за ваквите напади. Според извештајот, 60 проценти од сите случаи се случиле преку нив. Најчесто се споменуваат платформите на „Мета“ – „Фејсбук“, „Ватсап“ и „Инстаграм“, а потоа следуваат „Снепчет“, „ТикТок“ и „Јутјуб“.
Дополнително, 14 проценти од испитаниците како место каде што се случил нападот посочиле онлајн видеоигри, кои често нудат сопствени канали за директна комуникација меѓу корисниците.
Сторителите честопати вршат притисок врз жртвите, а чувството на срам дополнително им отежнува да побараат помош или да разговараат со некого за своето искуство.
Дури 41 процент од анкетираните изјавиле дека никому не му кажале за тоа што го доживеале. Оние што сепак побарале поддршка најчесто прво им се доверувале на пријатели, браќа и сестри или на своите мајки.
Како биле собрани податоците и што препорачува УНИЦЕФ?
Во истражувањето биле опфатени околу 21.000 млади на возраст меѓу 12 и 17 години кои редовно користат интернет. Според УНИЦЕФ, примерокот е репрезентативен за интернет-корисниците од оваа возрасна група во секоја од земјите учеснички.
Анкетите биле спроведени во 21 држава. Податоците од Етиопија, Индонезија, Камбоџа, Кенија, Малезија, Мозамбик, Намибија, Филипини, Танзанија, Тајланд, Уганда и Виетнам биле собрани уште во 2020 и 2021 година и претходно биле анализирани во постар извештај.
Во најновото издание се додадени резултати од Ерменија, Бразил, Колумбија, Доминиканската Република, Мексико, Црна Гора, Северна Македонија, Пакистан и Србија.
Истражувањето било дополнето и со подолги интервјуа со 100 млади лица кои во текот на детството биле жртви на злоупотреба.
Податоците се совпаѓаат и со други меѓународни истражувања. Анкетата „EU Kids Online Survey“ од 2020 година, спроведена во 19 европски земји, покажала дека 22 проценти од учесниците примиле пораки со сексуализирана содржина.
Во шпанско истражување реализирано во седум средни училишта во учебната 2021/2022 година, 21 процент од девојките изјавиле дека повремено се соочуваат со сексуално вознемирување на интернет, а пет проценти дека тоа им се случува често. Кај машките испитаници бројките биле нешто пониски.
Според истражување на „Пју Рисрч Центар“ од 2022 година во САД, 17 проценти од младите на возраст меѓу 13 и 17 години изјавиле дека без нивна согласност примиле експлицитни фотографии преку интернет. Во истражувањето не било прецизирано дали станува збор за сексуална содржина или за други експлицитни материјали, како што е насилство.
Авторите на извештајот ги повикуваат владите, технолошките компании и другите релевантни чинители да преземат конкретни мерки за подобра заштита на децата и младите во дигиталниот простор.
Меѓу препораките се:
- дигиталните платформи да бидат дизајнирани со повисоко ниво на безбедност и подобра заштита на приватноста на малолетниците;
- националните регулативи и законите за кривично гонење да бидат заострени и да се затворат постојните правни празнини;
- да се воспостават сигурни системи за пријавување и поддршка на младите жртви.
Извештајот би можел дополнително да ја засили дебатата што веќе се води во многу западни држави околу ограничувањата и можните забрани за користење социјални мрежи од страна на малолетниците.
Австралија во декември 2025 година стана првата земја во светот што воведе законска старосна граница за користење социјални мрежи со образложение за подобра заштита на децата. Лицата помлади од 16 години не смеат да поседуваат кориснички профил, а платформите имаат обврска да ја следат и спроведуваат оваа мерка.
Во Велика Британија слична старосна граница ќе почне да се применува од 2027 година.
Франција, како прва членка на Европската Унија, усвои старосна граница од 15 години, но законот неодамна беше стопиран од Уставниот совет.
Во Германија, пак, една експертска комисија во јуни предложи постепен модел кој предвидува старосни ограничувања, задолжителна проверка на возраста и построги обврски за платформите во однос на заштитата на малолетниците.
Извор: DW
